no comments

Çocuklara Okuma Alışkanlığı Nasıl Kazandırılır?

Çocuk gelişiminde kitap okumanın öneminin az çok hepimiz farkındayız. Her gün düzenli yapılan okuma aktiviteleri dil gelişimine katkı sağlar, sosyal ve duygusal anlamda çocuğunuzu besler; aynı zamanda, ebeveyn-çocuk arasında sevgi dolu bir etkileşim kurmaya vesile olur. İşte bu sebeple, çocuğumuza kazandırmamız gereken en önemli alışkanlıklardan biri okumaktır. Ama nasıl? Ne yapmalıyız ki miniğimizin bir kitap kurduna dönüşmesine katkı sağlayalım?

İşte bu konuda 14 tüyo vereceğim size:

1. Okuma rutini oluşturun: Yenidoğan döneminde başlayabilirsiniz bu rutine, hiç bir an erken değildir bu konuda. Ben 3 ay civarında uyku rutinine kitapları ekleyerek başlamıştım ve o gün bugündür her akşam yatmadan mutlaka kitap okunur evimizde. Bu demek değil ki okuma rutini sadece uyku öncesi olur. Gün içinde de kitap okuma saatleri belirleyerek okuma alışkanlığına katkı sağlayabilirsiniz. Hatta ben saatli saatsiz her an kitap okudum, okuyorum diyebilirim çocuklarıma. Tiyatral şekilde tabii, interaktif halde… Yeri gelir oyuncak yerine geçer bizde, oyuncaklara sıra gelmez. Siz de kahvaltıda, banyoda (banyo kitaplarıyla), arabada ve hatta tuvalet eğitimi sırasında tuvalette dahi çocuğunuza kitaplar sunabilirsiniz. Bir süre sonra çocuğunuz kendi kendine sayfaları karıştırıyor olacak. İlla okuma bilmesine gerek yok. Şekiller, renkler, olaylar çok şey anlatıyor.

2. Çocuğun yaşına göre kitap seçin: Örneğin ilk 1 yılda daha parlak renklerde olan, büyük ve net şekillerin yer aldığı, fazla karmaşık olmayan kitapları sevebilirler; sesli kitaplardan hoşlanabilirler. Büyüdükçe hikayesi çoğalan kitaplara ilgi duyabilirler. Ayrıca yaşlarına uygun şekilde tasarlanmış; kolay kavrayabilecekleri, sayfaları rahat çevirebilecekleri kitaplar seçmeniz işlerini kolaylaştırır.

3. Çocuğun ilgi alanına göre kitap seçin: Harvard profesörlerinden Catherine E. Snow, çocuğun ilgilendiği konularda kitap seçmenin, ona bu alışkanlığı kazandırmada önemli rol oynadığını söylüyor. Çocuğunuzu izleyin. Hangi aktivitelerden hoşlanıyor, izleme çağındaysa hangi tv şovlarından keyif alıyor ya da ne tür oyuncaklara ilgi duyuyor. Örneğin dinozorlarıyla oynamaya bayılan bir çocuk muhtemelen çeşit çeşit dinozorların yer aldığı kitaplara da bayılacaktır. Oyun oynarken hep şövalye olan bir şövalye kitabı hediye edebilirsiniz. Paw Patrol, Tren Thomas gibi çizgifilmlerin hayranıysa, bu karakterlerin hikayelerini anlatan kitapları bulabilirsiniz. Ya da gökyüzü hakkında size bitmek bilmeyen sorular soruyorsa uzayla ilgili yaşına uygun kitaplar almanız gerekebilir. Böylece otomatikman o kitabı okumak isteyecektir. Ayrıca, alışverişe çıktığınızda bırakın kitapları çocuğunuz seçsin. Bu da onun ilgi alanlarını keşfetmek için iyi bir yoldur. Unutmayın her çocuk farklıdır. Kendi beğenilerimizi ya da genel görüşleri onlara yüklememek gerekir.

4. Kitap okumayı ödül/ceza ile ilişkilendirmeyin: Çocuğunuza hiç bir zaman yemeğini bitirirse ona harika bir hikaye anlatacağınızı veya altına kaçırmazsa 3 kitap birden okuyacağınızı söylememelisiniz. Okuma aktivitesi, diğer konularla ilişkilendirildiği zaman (ödül/ceza olarak) pozitif deneyim olmaktan çıkıyor. Okumak bir gereksinimdir, hayatın ayrılmaz bir parçasıdır (en azından çocuğumuza vermek istediğimiz mesaj bu) Dolayısıyla ceza gibi bazen yapılmadığında; ya da ödül gibi sunulduğunda değerinden gider; çocuğun algısında kendiliğinden olması gereken bir şey olarak koruduğu yeri sarsılır. Sistem basit: okuma saati seçilir ve okunur, sadece okumak için okunur.

5. Ekran süresini azaltın: Televizyon izlemek pasif bir eylemdir. Bu sebeple, doktorlar çocuğunuzun en az 18 aylık olana kadar ekran görmemesini tavsiye eder. (her tür ekran, sadece televizyon değil) 2-5 yaş arasında ise limitli şekilde, günde maksimum 1 saat olarak ekran saati vermeyi (bazı uzmanlar 30 dk der) uygun bulurlar. 5 yaş sonrası da konunun kontrollü ve limitli ilerlemesinde fayda var tabii ki. Kontrolsüz şekilde ekran önünde olan çocuklara kitap okumak; kitaba ilgilerini canlı tutmak zorlaşıyor. Zaten kitaba sıra da gelmiyor. Peki uygulamalar üzerinden okunan dijital kitaplar? Bunlar belki eğlencelidir ama hem çocuk hem de ebeveyn açısından dikkat dağıtıcı bulunuyorlar. Araştırmalar gösteriyor ki, dijital kitap okuma sırasında ebeveyn-çocuk arasında daha az soru-cevap gerçekleşiyor ve çocuklar kitabı takip etmekte daha çok zorlanıyor. Bu sebeple geleneksel kitap okuma yöntemleri hala en iyisi. Çünkü çocuklar en iyi başkalarıyla interaktivite kurarak öğrenirler. Interaktif bir okuma seansı, çocuğunuzun sebep-sonuç ilişkisi kurma yeteneğine ve yaratıcı düşünce gücüne katkı sağlar.

6. Okuduklarınız hakkında konuşun: Örneğin yemek yerken biraz önce okuduğunuz kitap hakkında bir muhabbet başlatabilir ve çocuğunuzun da buna aktif şekilde katılımını sağlayabilirsiniz. Ya da yürüyüşte, araba yolculuğu sırasında….Onu, soru sorma konusunda cesaretlendirin. Bu sayede okuma aktivitesi anın ötesine taşınıp, tüm gün keyif alınan bir tada dönüşür.

7. Okumayı eğlenceye çevirin: Sınırlarınızı aşın! Okurken yeri geldiğinde tavuk gibi gıdaklamayı, yeri geldiğinde bir kurt gibi ulumayı bilmelisiniz. Çocuklar, okurken tiyatral havaya girmenize bayılır. Hikayeye göre alçalan yükselen canlı bir ses tonu, doğru vurgulamalar, yapılan mimikler okuma saatine ekstra bir tat katar, okumayı oyuna çevirir ve çocuklar en iyi oynayarak öğrenir.

8. Rol model olun: Çocuğunuz sizin aynanız. Sizi okurken görmesi, ona kitap okumasını söylemenizden daha çok işe yarar. Çocuklar söylenenleri değil, gördüklerini yapar. Kitapların günlük hayatın önemli bir parçası olduğunu gösterin ona. Belki normalde bu denli kitap okuma alışkanlığınız yoktur, böylece çocuğunuz için bunu yapmak aynı zamanda sizin için de yararlı hale gelmiş olur. Evinizi romanlarla, dergilerle doldurun. Ailece okuma akşamları da düzenleyebilirsiniz. Örneğin her salı ve perşembe yemek sonrası-uyku öncesi ya da her pazar kahvaltı sonrası gibi bir gün-saat belirleyip o anda ailedeki herkesin kitap okumasını sağlayabilirsiniz. Bunu bir ritüel haline getirin, aksi halde günlük koşturmacada kaynayıp gider. Aile okuma saatleri illa sessiz sedasız olmak zorunda da değil.  Hep birlikte oylamayla bir kitap seçebilir (ya da her hafta birine seçme sırası verilebilir) sonra da paragraf paragraf ya da bölüm bölüm sırayla sesli okuma yapabilirsiniz.

9. Anlık Hikayeler Uydurun ve Anlatın: Yemek masasında, sıkıcı bir araba yolculuğunda çocuğunuza hikayeler anlatmayı deneyin. Uydurun hatta. Çocuğunuz size konu hakkında fikir verebilir. Bazılarında çocuğunuzu ana karakter yapabilirsiniz, bu çok hoşuna gidecektir. Benim ilk oğlum araba yolculuklarında sıkılıp çok ağlardı, genelde uydurduğum hikayelerle onu oyalardım. Hikayeleri bölüm bölüm yapardım, varacağımız yere gelince bir bölüm biter; yeni yolculukta ikinci bölüm başlardı. Aynı şeyi zaman zaman yemek masasında da yapardık. Bu tür farklı hikayeler o kadar merak uyandırıcı oluyor ki, çocukta bilmediği hikayelere karşı otomatikman bir merak gelişiyor ve bu, kitap merakına da yansıyor. Bir başka fikir olarak, çocuğunuzun kendi yaptığı çizimleri bir araya getirebilir ve sıra sıra her sayfaya hikaye uydurabilirsiniz. Ya da fotoğraflarını yan yana getirip hikayeleştirebilirsiniz. Hikaye anlatıcılığı gerçekten sandığınızdan çok işe yarar. (sizi fazlasıyla yorsa da) 

10. Birlikte kütüphaneye gidin:Kütüphanelerde çeşit çeşit kitaplar keşfetmek çocuğunuzda heyecan yaratabilir, sadece oraya gitmek bile başlı başına bir aktivite düşününce. Bir de çocuk kütüphanelerinde yapılan okuma aktivitelerini takip ederseniz, başkalarıyla paylaşılan bu an sayesinde kitap sevgisi pekiştirilebilir. Türkiye’deki çocuk kütüphanelerini yazının bitiminde liste halinde bulabilirsiniz. Aynı zamanda bu tür aktivitelere yer veren mekanlar da mevcut. Bir yazımda bahsettiğim Happy Nest bunlardan biri.

11. Etrafını kitaplarla çevirin: Çocuğunuzun sık vakit geçirdiği yerlerde, kolay erişebileceği şekilde kitap yerleşimleri yapın. Arabanız da dahil. Bakım çantanızda da mutlaka birkaç tane bulunsun.

12. Okuma köşesi oluşturun: Çocuklar belli şeylere özel yapılmış alanlara bayılır! Onlara, sadece kendilerine ait olan, aşağıdakiler gibi sakin bir okuma köşesi yaratabilirsiniz.

13. Seri Kitapları Deneyin: Seri şeklinde devam eden ilgi çekici bir kitaba başladığınızda, çocuğunu aynı serinin diğer kitaplarını de merak edebilir ve onları da okumak için sabırsızlanabilir. 

14. Tekrar tekrar okuyun: Çocuklar, aynı kitabı 10 gece de olsa arka arkaya isteyebilirler. Tekrar etmeye bayılırlar. Bunun sebebi öğrenmeye olan açlıklarıdır. Bu açlığını giderin ve nasıl istiyorsa öyle yapın, bıkmadan okuyun. Bir süre sonra çocuğunuz siz yeni sayfaya geçer geçmez favori cümleleri ezbere söylemeye başlar. Bir cümle atladığınızda “dur bunu söylemedin” diyebilir.

Zeynep Bartın

Kaynaklar:

A guide to reading with your child, American Academy of Pediatrics. www.healthychildren.org

Why to limit your child’s media use., American Academy of Pediatrics. www.healthychildren.org

Çocuk Kütüphaneleri:

Kadıköy İnteraktif Çocuk Kütüphanesi, Kadıköy/İstanbul

Selimiye Çocuk Kütüphanesi, Üsküdar/İstanbul

Osman Nuri Ergin Halk ve Çocuk Kütüphanesi, Güngören/İstanbul

Nasrettin Hoca Çocuk Kütüphanesi, Bağcılar/İstanbul

Ahmet Süheyl Ünver Halk ve Çocuk Kütüphanesi, Ümraniye/İstanbul

Ahmet Kabaklı Halk ve Çocuk Kütüphanesi, Fatih/İstanbul

Muallim Cevdet Halk ve Çocuk Kütüphanesi, Kartal/İstanbul

İdris Güllüce Halk ve Çocuk Kütüphanesi, Tuzla/İstanbul

Eyüp Sultan Halk ve Çocuk Kütüphanesi, İstanbul

Kartal Belediyesi Barış Manço Çocuk Kütüphanesi, İstanbul

Serap Sedat Çocuk Kütüphanesi, Bostancı/İstanbul

Levent Fatma Banat Çocuk Kütüphanesi, Beşiktaş/İstanbul

Mihrimah Sultan Çocuk Kütüphanesi, Üsküdar/İstanbul

Esenler Barış Manço Halk ve Çocuk Kütüphanesi, İstanbul

Kadıköy Belediyesi Halk ve Çocuk Kütüphanesi, İstanbul

Nail Bayraktar Halk ve Çocuk Kütüphanesi, Ümraniye/İstanbul

Metin And Halk ve Çocuk Kütüphanesi, Sefaköy/İstanbul

Bursa Nilüfer Belediyesi Çocuk Kütüphanesi, Bursa

Ali Dayı Çocuk Kütüphanesi, Ankara

 

Reply